İslam'da fizik teorisinin modelleri nelerdir?

İslam düşüncesinin tarihsel süreçlerinde fizik teorileri, farklı bakış açıları ve modellerle zenginleşmiştir. On Birinci ve On Üçüncü Yüzyıllar arasında öne çıkan düşünürler, doğa ve evrenin yapısını anlamak için çeşitli kavramlar ve teoriler geliştirmişlerdir. Bu dönemdeki fizik anlayışı, sadece bilimsel bir çerçeve sunmakla kalmayıp, aynı zamanda felsefi ve teolojik boyutlarıyla da dikkat çekmektedir. Fizik teorileri, İslam felsefesi içinde önemli bir yer edinmiş ve düşünürlerin evreni anlamlandırma çabalarıyla şekillenmiştir.

On Birinci ve On Üçüncü Yüzyıllar Arası İslam Düşüncesinde Fizik Teori Modelleri şu şekilde özetlenebilir:

Bu dönemde ayrıca Farabi, Kindî, İbn-i Sina, İbn-i Heysem ve İbn Bacce gibi düşünürlerin de fizik alanında önemli çalışmaları olmuştur. 

1. Araz Taraftarları: Evrenin arazlardan oluştuğunu savunur ve cisimlerin bütünlüklü yapılar olarak görülmesinin zihnimizin eseri olduğunu öne sürer.
2. Tabiatçı Kelâmcılar: Cisimlerin tabiatlarına uygun bir şekilde davranmak zorunda olduklarını kabul ederler. Bu yaklaşımda Nazzâm, Câhız ve Sümâme önemli yer tutar.
3. Atomcu Kelâmcılar: Evrenin parçalanmayan parçacıklardan oluştuğunu ve bu parçacıklar arasında boşlukların olduğunu savunur. Cisimlerin tabiata sahip olmadığını, itme gücü (i‘timâd) teorisini geliştirdiklerini iddia ederler.
4. Hem Atomcu Hem Tabiatçı Kelâmcılar: Evrenin atomlardan oluştuğunu ve her cismin bir tabiatının olduğunu savunurlar. Bu yaklaşıma Ebu’l-Kâsım el-Ka‘bî öncülük etmiştir.
5. Aristoteles’in Dört Neden Nazariyesi: Gazâlî sonrasında Eş‘arî kelâmcılar, Aristoteles’in fiziğinin temelini teşkil eden dört neden nazariyesini kelâmî tezleriyle uyumlu hale getirmeye çalışmışlardır.